Theo phong tục cưới hỏi của người Tày, trước ngày cưới vài ngày, nhà trai phải chuẩn bị đầy đủ sính lễ đã thỏa thuận với nhà gái từ lễ ăn hỏi. Bên cạnh xôi, gà, thịt lợn…, một lễ vật không thể thiếu là mảnh vải tặng mẹ cô dâu, gọi là vải "rằm khấu" (vải ướt – khô), được chú rể trực tiếp dâng tặng mẹ vợ lúc đón dâu, vị quan lang đại diện họ nhà trai sẽ hát lên những làn điệu kể về công ơn vất vả của người mẹ trong quá trình nuôi con, trước sự chứng kiến của họ hàng nội ngoại hai bên. Mảnh vải tuy không có giá trị vật chất lớn nhưng chứa đựng ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và sự kính trọng của người con rể đối với mẹ vợ.

Tên gọi rằm khấu (vải ướt – khô) bắt nguồn từ hình ảnh thân thuộc trong những năm tháng người mẹ chăm sóc con thơ. Đêm đêm, khi con nằm ngủ bị ướt, mẹ lại thay tã, chuyển con sang chỗ khô ráo, còn mình nằm vào nơi ẩm ướt. Vì con, mẹ chấp nhận phần thiệt thòi, nhường cho con sự khô ráo, ấm êm, còn mình chịu đựng những nhọc nhằn, lạnh lẽo.

Bởi vậy, “khô” tượng trưng cho sự bình yên, ấm êm mà mẹ dành cho con; “ướt” gợi lên những vất vả, hy sinh mà mẹ âm thầm gánh chịu. Hai phần vải tuy đối lập nhưng gắn bó với nhau, như một cách khắc họa tình mẫu tử và công lao dưỡng dục không thể đong đếm. Khi trao tặng mảnh vải rằm khấư trong lễ cưới, người con rể bày tỏ lòng biết ơn đối với mẹ vợ, tri ân những tháng ngày bà vất vả nuôi dưỡng cô dâu khôn lớn. Mảnh vải vì thế không chỉ là lễ vật cưới hỏi, mà còn là lời nhắc nhở về đạo hiếu, tình thân và sự trân trọng dành cho người mẹ.

Tùy từng địa phương, vải "rằm khấu" có thể khác nhau về kích thước, màu sắc và cách dệt. Có nơi nhuộm một phần vải màu đỏ, phần còn lại để trắng tự nhiên; có nơi sử dụng vải xô trắng hoặc vải màu xanh. Dù hình thức khác nhau, lễ vật vẫn mang chung một ý nghĩa: tri ân công lao sinh thành, dưỡng dục của người mẹ.

Theo lời kể của các cụ, trước đây, khi vải vóc chưa phổ biến, nhà trai thường tự dệt vải "rằm khấư", chủ yếu là vải trắng. Sau này, người mẹ có thể nhuộm mảnh vải thành màu chàm, khâu thành địu cho cháu ngoại hoặc cất giữ như một kỷ vật đến cuối đời. Những cách sử dụng khác nhau đều cho thấy mảnh vải không chỉ là lễ vật cưới hỏi mà còn lưu giữ tình nghĩa gia đình qua năm tháng.

Ngày nay, tục tặng vải "rằm khấư" có nguy cơ mai một khi một bộ phận giới trẻ chưa hiểu rõ ý nghĩa phong tục, hoặc lễ vật truyền thống được thay thế bằng những món quà khác. Bảo tồn phong tục vì thế không chỉ là gìn giữ một nghi thức, mà còn là trao truyền đạo lý hiếu thảo và nét đẹp văn hóa Tày cho các thế hệ sau.

Từ giá trị ấy, "Tày Collections" mong muốn phát triển câu chuyện vải "rằm khấư" thông qua những sản phẩm văn hóa – thời trang đương đại như túi vải, khăn và phụ kiện mang cảm hứng từ chất liệu, màu sắc và ý nghĩa biểu tượng của mảnh vải truyền thống. Mỗi sản phẩm không chỉ hướng đến tính thẩm mỹ, ứng dụng mà còn là một phương tiện kể chuyện, giúp công chúng hiểu hơn về phong tục cưới của người Tày.

Sáng tạo sản phẩm không thay thế nghi lễ truyền thống, mà mở thêm một con đường để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Với Tày Collections, gìn giữ vải "rằm khấư" cũng là gìn giữ câu chuyện về lòng hiếu thảo, tình mẫu tử và bản sắc văn hóa Tày qua từng thế hệ.