Khi trông thấy đoàn chú rể (hoặc đoàn cô dâu) từ xa đang đi tới, một nhóm trẻ trong làng rủ nhau chuẩn bị sợi dây để chặn lối vào sân. Khi đoàn chú rể hoặc đoàn cô dâu (gọi tắt là đoàn khách) đến đầu ngõ, các cô gái căng dây ngang cổng ngõ và hát một bài dân ca để chất vấn: “Xin hỏi các vị là ai? Đi đâu? Qua đây làm gì? Đây là cửa cấm, muốn đi qua xin hãy nói rõ lý do...”
Lập tức, đoàn khách đáp lại bằng một hoặc hai bài dân ca, tự giới thiệu, nói rõ lý do đến và yêu cầu mở đường cho đi. Cuộc hát đối đáp này là màn đọ tài văn chương đầu tiên giữa hai họ, vì vậy, đôi bên có thể hát hai, ba bài mới kết thúc.
Ở một số địa phương, các cô gái còn cố ý hát kéo dài để giữ dây chặn đường lâu hơn. Nếu quan lang của đoàn khách không hát đối đáp thắng được, người này đành phải bỏ tiền vào phong bao để chúc mừng các cô gái, coi như lễ xin mở đường vào cổng.
Ý nghĩa của tục căng dây chặn đường
Tục căng dây chặn đường không đơn thuần là một hình thức đón tiếp hay trò vui trong đám cưới, mà còn là dịp thử tài ứng đối, khả năng giao tiếp và trình độ hiểu biết về văn hóa, phong tục của người đại diện họ nhà trai. Qua những câu hát hỏi – đáp, người tham gia thể hiện sự nhanh trí, vốn dân ca, khả năng sử dụng ngôn từ và sự am hiểu các phép tắc trong nghi lễ cưới hỏi. Cuộc hát cũng góp phần tạo nên sự giao lưu, gắn kết giữa hai họ, hai gia đình và cộng đồng trong không khí vui tươi, thân tình.
Giá trị cần gìn giữ
Tục căng dây chặn đường là một nét sinh hoạt văn hóa dân gian đáng trân trọng trong đám cưới truyền thống của người Tày. Nghi thức lưu giữ nghệ thuật hát đối đáp, vốn tri thức dân gian và sự khéo léo trong giao tiếp cộng đồng; đồng thời thể hiện tinh thần hiếu khách, sự hài hước và nét đẹp trong ứng xử của người xưa.
Việc gìn giữ phong tục này không chỉ dừng lại ở việc tái hiện hình thức căng dây, mà quan trọng hơn là bảo tồn những câu hát, làn điệu, cách hỏi – đáp và ý nghĩa văn hóa của nghi lễ. Khi được trao truyền cho thế hệ trẻ và giới thiệu một cách phù hợp trong các đám cưới, hoạt động văn hóa cộng đồng hay du lịch trải nghiệm, tục căng dây chặn đường sẽ tiếp tục phát huy giá trị, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Tày trong đời sống đương đại.
Phần tiếp theo: Lệ giữ cửa, Vượt qua dược chặng căng dây chặn đường, đoàn khách lại gặp chặng giữ cửa, ở trước cửa ra vào của nhà chủ, đón xem vị đại diện họ nhà trai làm cách nào để vượt qua ải này?