Lệ giữ cửa, tiếng Tày gọi tục lệ này là "Thư tu". Sau khi vượt qua chặng căng dây chặn đường, đoàn khách lại tiếp tục gặp chặng giữ cửa, diễn ra trước cửa ra vào nhà chủ.
Tại đây, người ta bày một số vật dụng làm chướng ngại, chẳng hạn như những chiếc chổi quét nhà đặt ngang trên chậu thau rửa mặt, một con dao thái thịt đặt trên thớt, một chiếc nơm bắt cá hoặc một chiếc lồng nhốt mèo, v.v. Những chướng ngại vật này không quá khó để bước qua hay tìm cách len lách, nhưng đoàn khách không bao giờ tùy tiện vượt qua như vậy. Nếu tự ý đi qua mà không thực hiện nghi thức hát đối đáp, đoàn khách sẽ bị coi là thiếu văn hóa, thiếu lịch sự, không khéo léo trong giao tiếp và kém tài ứng đối hát ca.
Vì thế, đoàn khách, mà người đứng đầu thường là quan lang, pả mẻ hoặc những thành viên trai thanh, gái lịch, phải dùng lời hát đối đáp để xin gia chủ cất bỏ vật chướng ngại, mở lối cho đoàn vào nhà. Các bài hát trong nghi lễ này không thể sử dụng một cách chung chung mà phải căn cứ vào từng vật cụ thể được đặt trước cửa để ứng tác lời hát cho phù hợp. Chẳng hạn, nếu gặp chiếc chổi, quan lang phải hát lời xin cất chổi để quét dọn nhà cửa; nếu gặp chiếc lồng nhốt mèo, phải hát lời xin thả mèo ra để bắt chuột, bảo vệ thóc lúa trong bồ. Mỗi vật dụng đều trở thành chủ đề cho một bài hát đối đáp, đòi hỏi người hát phải nhanh trí, hiểu biết và có khả năng vận dụng lời ca linh hoạt.
Nếu lời hát của đoàn khách đạt yêu cầu, quan lang nhà chủ hoặc một người đại diện sẽ hát đáp lại, cũng nhắc đến chính vật dụng được dùng làm chướng ngại, đồng thời gửi lời xin lỗi và sai các cô gái cất bỏ vật đó. Sau đó, gia chủ trân trọng mời đoàn khách vào nhà, tiếp tục các nghi thức tiếp đón theo phong tục.
Ý nghĩa của lệ giữ cửa
Lệ giữ cửa không đơn thuần là một cách thử thách đoàn khách trước khi bước vào nhà mà còn thể hiện nét đẹp trong văn hóa giao tiếp, ứng xử của người Tày. Thông qua những vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày, nghi lễ tạo ra tình huống để hai bên thể hiện tài ứng đối, sự nhanh trí, vốn hiểu biết và khả năng sử dụng lời ca tiếng hát. Người tham gia không chỉ cần hát hay mà còn phải hiểu ý, biết đối đáp khéo léo, đúng mực và có duyên.
Nghi lễ cũng góp phần tạo nên không khí vui vẻ, thân tình giữa hai gia đình, giúp xóa đi sự xa lạ ban đầu và mở đầu cho cuộc gặp gỡ bằng sự tôn trọng, hòa nhã. Việc đoàn khách không tự ý vượt qua chướng ngại mà phải hát xin phép thể hiện phép lịch sự, sự coi trọng gia chủ và những quy tắc ứng xử trong cộng đồng.
Đặc biệt, lệ giữ cửa là dịp để những làn điệu dân ca, lối hát đối đáp và nghệ thuật ứng tác bằng tiếng Tày được thể hiện một cách sinh động trong đời sống nghi lễ. Qua đó, phong tục không chỉ làm phong phú thêm trình tự đón tiếp trong đám cưới mà còn góp phần gìn giữ vốn văn hóa dân gian, tinh thần trọng lễ nghĩa và sự khéo léo trong giao tiếp của người Tày, được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Đón đọc phần tiếp theo, bước 3: Lệ giải chiếu, nếu như gặp phải trường hợp chiếu bị trải ngược, thì đại diện họ nhà trai phải ứng đối như thế nào để nhà gái chải lại chiếu cho đúng?